"Chỉ trong vài ngày, Chiến tranh thế giới thứ 3 thu nhỏ như thể đang diễn ra trong lòng Syria", New York Times bình luận trong bối cảnh chiến sự tại Syria leo thang những ngày đầu tháng 2, với sự can dự trực tiếp của các cường quốc bên ngoài như Nga, Thổ Nhĩ Kỳ và Israel vào cuộc nội chiến.
Từ chỗ đối đầu giữa quân đội chính phủ với người biểu tình ôn hòa, nội chiến Syria nay trở thành võ đài quân sự - chính trị giữa các cường quốc khu vực và thế giới, với gần 500.000 người đã bỏ mạng và hàng triệu dân thường trở nên tị nạn.
Cuộc không kích hôm 14/4 do liên quân Mỹ - Anh - Pháp tiến hành là bước leo thang tiếp theo trong bối cảnh Syria đang chia năm xẻ bảy, hẹn cuộc nội chiến đến nay đã bước sang năm thứ 7 sẽ chưa thể đi đến hồi kết.
Đ
êm ngày 13/4, trước khi Mỹ và đồng minh tiến hành không kích ở Syria, Tổng thư ký liên hiệp Quốc Antonio Guterres một lần nữa cảnh báo các cường quốc đang cùng đẩy nhau đến thảm hoạ. “Chiến tranh lạnh đang trở lại”, ông nói. Tuy nhiên, sự việc đêm hôm ấy có dị biệt, đó là tình hình không còn “lạnh” nữa: quân đội Mỹ, Anh và Pháp đã ồ ạt tiến công các mục tiêu tại Syria.
Trước ngày không kích, một quan chức Mỹ nói với Reuters rằng các cố vấn cao cấp của tổng thống, như Bộ trưởng Quốc phòng James Mattis, đã nạm thuyết phục ông Trump đừng làm mạnh tay. Lý do là nó sẽ dẫn đến nguy cơ leo thang với đồng minh của Assad là Nga, trong khi Nhà Trắng vẫn chưa thể có chiến lược dài hạn ở Syria.
mới đầu, Tổng thống Trump muốn giáng đòn nặng nề vào các cứ chủ chốt ở Syria, nhưng sau đó quyết định giảm nhẹ cường độ bằng việc chỉ diệt các cơ sở được cho là chứa khí giới hoá học. Bởi, ông Trump nhớ ra rằng thành phần cử tri ủng hộ trong nước quan yếu của ông đều không muốn Mỹ sa lầy vào cuộc chiến ở Syria.
Tuy nhiên, sau khi thông báo về vụ không kích, chính quyền Trump tiếp cảnh báo sẽ ra tay lần nữa nếu Damascus lại dùng khí giới hoá học. Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Nikki Haley phát biểu mạnh mẽ trước Hội đồng Bảo an rằng “nếu chính quyền Assad lặp lại, tên lửa Mỹ đã chốt và sẵn sàng phóng”. Những tuyên bố rắn rỏi như vậy kéo Mỹ lún sâu hơn vào tình hình Syria.
thành thử, khi Tổng thống Trump đăng trên Twitter rằng “Nhiệm vụ hoàn thành”, nhiều chuyên gia ngay lập tức đặt câu hỏi “nhiệm vụ” ở đây là nhiệm vụ nào?
Bình luận về vụ không kích, Thượng nghị viên John McCain cho rằng để thành công về đường dài thì “chúng ta cần một chiến lược toàn diện cho Syria và khu vực”. “Những vụ không kích riêng rẽ so với một kế hoạch tổng thể là điều cấp thiết, nhưng chỉ riêng nó thì không đủ để đạt được những đích của Mỹ ở Trung Đông ”, vị nghị sĩ từng kêu gọi những giải pháp quyết liệt hơn với quân đội Assad nói.
Một số quan chức Mỹ dìm việc đổi thay chính quyền ở Syria và loại bỏ Assad đến nay không phải là ưu tiên lớn đối với chính quyền Trump. “Câu trả lời cho số Assad chưa rõ ràng. Ông ta đã trụ vững nhờ sự ủng hộ to lớn của Iran và Nga. Assad đang tận dụng điều này”, Firas Maksad, Giám đốc Quỹ Arab ở Washington, nói.
Trong tuyên bố ủng hộ hành động của Mỹ, lãnh đạo các nước Anh và Pháp đều khẳng định việc họ tham gia không kích là nhằm chứng tỏ việc sử dụng khí giới hoá học sẽ chẳng thể được tha. Theo tổ chức Quan sát Nhân quyền Syria (SOHR), ít ra 350.000 người bỏ mạng vì các loại khí độc này ở Syria. Một ngày sau vụ không kích, Bộ Ngoại giao Syria ngay tức thì ra thông tin “kiên tâm và ý chí của quần chúng. # Syria sẽ không bị ảnh hưởng. Quân đội sẽ tiếp kiến đeo đuổi tàn tích khủng bố và bảo vệ chủ quyền đất nước”.
Cố vấn cao cấp về Trung Đông của Tổng thống Obama nhiệm kỳ trước tiên, Dennis Ross, nói những vụ không kích chỉ ảnh hưởng nhỏ đến bối cảnh tổng thể ở Syria. “Cách làm của ông Trump không phải là hướng đến thăng bằng quyền lực ở Syria. mục tiêu của ông ấy chỉ nhắm phiến quân IS và ngăn chặn Assad lại sử dụng vũ khí hoá học”.
Bà Lina Khatib, chủ nhiệm chương trình về Trung Đông và Bắc Phi ở Viện Chatham (Anh) nói việc Mỹ không kích lần hai có tức là vụ không kích trước nhất cách đây một năm, cũng do chính Tổng thống Trump khởi động, đã thất bại. “Nó không đủ để ngăn Assad lặp lại chiến lược của ông ta”, bà Khatib nói trên Guardian .
san sớt ý kiến trên, Jennifer Cafarella, chuyên gia cao cấp tại Viện Nghiên cứu Chiến tranh nói những vụ không kích là “cần thiết nhưng chưa hiệu quả”. “Trái lại, chính quyền Assad coi những quả hoả tiễn và bom này là cái giá chấp nhận được, cấp thiết phải trả để đổi lấy thắng lợi. Ông ta có thể sẽ đấu những chiến lược của mình mà không cần lần chần nữa”. Theo bà, hành động của Mỹ chỉ thực sự tác động lớn đến những lo liệu của Assad nếu “Mỹ nắm đằng chuôi về sự tồn vong của bộ máy Assad, hoặc kiểm soát, khống chế được những nước ủng hộ ông ta như Iran và Nga”.
Tuy nhiên, Colin H. Kahl, cố vấn an ninh quốc gia của cựu phó tổng thống Joe Biden, nói trên New York Times rằng một mặt ông Trump khôn ngoan không chỉ đạo không kích vào các đích có thể gây ra tổn thất cho phía Nga, “nhưng chính vì như vậy nên rất khó gây ra tổn hại nghiêm trọng thật sự với Assad”.
Theo ghi nhận của Maksad, Nga đã 3 lần tuyên bố chiến thắng ở Syria, nhiều lần ngăn chặn thành công những nắm quốc tế hướng đến chuyển tiếp chính trị ở Syria và sự ra đi của Assad. “Ông Putin có kiên tâm chính trị rất mạnh và tiềm lực để đấu tham dự vào Syria. Và ông đã chứng minh điều này trong ba năm qua”.
bởi thế, ông Ross cảnh báo một hướng suy diễn hiểm rằng “việc Trump phát động không kích có thể khiến người Nga nghĩ rằng chỉ cần ngăn chặn Syria sử dụng vũ khí hoá học chính là cách đẩy Mỹ ra khỏi chiến sự Syria. Do đó, các cuộc không kích vừa qua hầu như không tạo ra thay đổi nào”.
Cuộc không kích hôm 14/4 của liên quân Mỹ - Anh - Pháp, dẫu lớn gấp đôi về quy mô so với năm 2017, được đánh giá là không có nhiều tác động tới cục diện chung trên chiến trận Syria, nơi mà BBC nhận định là "Nga đang nắm thế thượng phong".
đích của Nga tại Syria rất rõ ràng: kết thúc chiến sự và duy trì một chính phủ nằm trong vòng ảnh hưởng của Moscow.
Dưới sự hậu thuẫn của Nga và Iran, lực lượng ủng hộ chính phủ của Tổng thống Assad đang giành nhiều thắng lợi quan trọng trên chiến trận và tái chiếm các vùng cương vực rộng lớn từng thuộc quyền kiểm soát của phe nổi dậy. Thậm chí, sau vụ không kích của liên quân, Syria cho biết đang chuẩn bị mở cuộc tiến công vào tỉnh thành Daraa, nơi hiện nằm dưới sự kiểm soát của Southern Front, nhóm vũ trang nổi dậy do Mỹ và Saudi Arabia hậu thuẫn.
Sau thắng lợi tại Đông Ghouta, New York Times tính toán chính quyền của Tổng thống Assad đang kiểm soát 55% diện tích bờ cõi Syria. Phe nổi dậy hiện chỉ còn kiểm soát 16% lãnh thổ, và con số này có nguy cơ giảm dần trước sức tiến công vũ bão của liên quân Nga - Syria. Chiến thi bang lai a1 thắng quân sự là điều chẳng thể phủ nhận.
Canh bạc liên quan sâu vào cuộc nội chiến Syria cũng mang lại cho Nga hai trái ngọt, đó là thiết lập cứ không quân Khmeimim ở Latakia và đặc biệt là sự hiện diện lâu dài với thỏa thuận 49 năm tại cứ hải quân tại cảng Tartus, phía Tây của Syria.
Tartus là cứ hải quân độc nhất của Nga bên bờ Địa Trung Hải. Quân cảng này giúp Nga hiện diện quân sự tại một trong các tuyến hàng hải bận rộn nhất thế giới, nối Đại Tây Dương với Ấn Độ Dương, đối trọng với một loạt cứ quân sự của Mỹ và NATO tại Cyprus, Italy và Hy Lạp. Cùng với cứ không quân Khmeimim, đây là hai cứ quân sự độc nhất của Nga bên ngoài lãnh thổ các nước thuộc khối Đông Âu và Liên Xô cũ.
Michael Knights, chuyên gia nghiên cứu từ Viện chính sách Cận Đông tại Washington, cho rằng "Nga đang trên đà thắng lợi và đã đạt được nhiều đích chiến lược", nếu so với những thần thế khác đã bỏ nhiều máu nóng vào Syria như Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia hay Mỹ.
"Cái Moscow hướng tới là một nguyên trạng với Tổng thống Assad vẫn tại vị, hai căn cứ bên bờ Địa Trung Hải bảo đảm hiện diện quân sự của Nga, và liên minh với Iran - Thổ Nhĩ Kỳ giúp tăng vị thế chính trị của Nga tại khu vực", ông Knights nhận định.
Chuyên gia Columb Strack từ Viện nghiên cứu chính sách IHS Markit, London đánh giá Syria có vai trò then chốt về địa chính trị và quân sự với Nga. Đảng Baath cầm quyền tại Syria đã là đồng minh của Liên Xô, và sau này là Nga, từ năm 1956. Sau hàng thập niên, khi các nước Arab trong khu vực dần rơi vào quỹ đạo ảnh hưởng của Washington, Syria trở thành đồng minh độc nhất vô nhị của Moscow tại Trung Đông, giúp Nga không bị "hất cẳng" và mất hết ảnh hưởng ở khu vực.
"Nga không ưng ý phương Tây dùng sức mạnh để kết thúc triều đại của Assad. Những tâm tính sai trái của phương Tây có nguy cơ đẩy xung đột tại Syria vượt quá lằn ranh giới hạn", ông Strack nhận định.
M
oscow phản ứng mau chóng trước cuộc không kích hạn chế của Mỹ tại Syria bằng một loạt chỉ trích cứng rắn và mạnh mẽ. Tổng thống Putin lần này cũng tức thời lên tiếng nhanh một cách bất thường để chỉ trích vụ tiến công, buộc tội Mỹ gây tổn hại thêm cho tình hình dân đen. Trước đây, ông Putin thường đợi vài ngày rồi mới biểu hiện ý kiến về các khủng hoảng quốc tế. Nên việc ông ra tuyên bố chỉ vài giờ sau đêm không kích cho thấy Điện Kremlin xem vụ việc lần này là một cảnh huống rất quan yếu.
Tuy nhiên, một cảm giác nhẹ nhàng cũng xuất hiện trong các tuyên bố. Bộ Quốc phòng Mỹ phản ứng rất sớm so với thường lệ, khi ra thông báo tuyên bố không người nào trong hàng nghìn lính Nga đóng quân ở Syria bị đe doạ bởi vụ không kích. Lầu Năm Góc cũng cho biết các radar Nga tại Syria trên thực tế đã phát hiện ra máy bay đấu tranh của Mỹ, nhưng Nga không tiến công về chúng mà chỉ rứa bắn hạ một số tên lửa hành trình.
|
|
“Có vẻ như cả hai bên đều đang thực hành đúng vai trò của mình và cố hạn chế tổn hại để tránh đối đầu. Syria sẽ không phải là điểm xuất hành cho cuộc chạm trán toàn cầu”, Aleksandr M. Golts, chuyên gia quân sự Nga bình luận trên trang Yezhednevny Zhurnal.
Đại sứ Mỹ tại Nga, John Huntsman, cũng đăng thông báo trên Facebook rằng “trước khi hành động, Mỹ đã liên lạc với phía Nga để giảm thiểu nguy cơ ảnh hưởng đến bất kỳ người Nga nào”.
Ngoài những chỉ trích từ Nga, báo New York Times bình luận rằng việc Moscow đến nay vẫn chưa có động thái phản ứng nào khác như cho thấy Điện Kremlin ngầm bằng lòng cái giá phải trả cho sự liên hệ vào tình hình Syria.
“Nga lên án mạnh mẽ nhất cuộc tấn công vào Syria, nơi binh sĩ Nga đang tương trợ chính quyền hợp pháp ở nước này đương đầu chống khủng bố. vì thế, bằng hành động của mình, Mỹ khiến thảm hoạ nhân đạo ở Syria càng thêm tê hại, khiến người dân khốn khổ hơn”, tuyên bố của ông Putin cho biết.
Tuyên bố được đánh giá là giọng điệu tĩnh tâm và có phần “nhẹ tông” hơn so với những tuần trước. Chủ tịch Hội đồng tham mưu trưởng liên quân Nga, Đại tướng Valery V. Gerasimov, từng cảnh báo Điện Kremlin sẽ “tiến hành những biện pháp đáp trả” nếu Mỹ tiến công. Theo ý của ông, chỉ cần sự an nguy của binh sĩ Nga bị đe doạ thì nước này sẽ không ngại ngần tấn công những tàu chiến, tàu bay Mỹ phóng ra các hoả tiễn.
Tuy nhiên, nguy cơ về một cuộc đối đầu hạt nhân như năm 1962 đã không xảy ra. Bộ Quốc phòng Nga cũng chóng vánh ra thông báo cho biết hai cứ chính của nước này ở Syria là cứ không quân tại Khmeimim và cứ hải quân ở Tartus không nằm trong phạm vi bị đe doạ do cuộc không kích của Mỹ. Không hoả tiễn hành trình nào của phương Tây đi vào vùng phòng không của Nga.
Ông Aleksei V. Makarkin thuộc trọng điểm Công nghệ Chính trị nói “Nga có những vùng lợi ích riêng ở Syria và nó nằm ở bờ biển Địa Trung Hải. Các đích tấn công của Mỹ hiển nhiên nằm ngoài khuôn khổ này”. Theo Makarkin, hẳn nhiên Nga bất bình trước hành động của Mỹ và liên minh, nhưng “đây là một nguyên tố của một Chiến tranh Lạnh kiểu mới. Chỉ những yếu tố như cấm vận mới thực sự khiến Nga phiền toái”.
D
iễn biến trận mạc Syria những tháng đầu năm 2018 không có lợi cho Mỹ. Thổ Nhĩ Kỳ can thiệp vào miền Bắc Syria, tấn công lực lượng YPG, tổ chức vũ trang của người Kurd tại biên thuỳ Syria - Thổ Nhĩ Kỳ, do Mỹ hậu thuẫn. Ở miền Nam, quân đội chính phủ Assad dưới sự yểm trợ của Nga liên tiếp đánh bại các nhóm nổi dậy, trong đó có một số nhóm do Mỹ hậu thuẫn, và hiện kiểm soát 55% cương vực Syria.
Chuyên gia Karim Bitar từ Viện Quan hệ Chiến lược và Quốc tế Paris nhận định cục diện chiến trường Syria trong vài tháng qua như thể sẽ hạ màn trong tay Nga, Iran, và Thổ Nhĩ Kỳ. "Mỹ đã không ngồi yên. Cuộc không kích hôm 14/4 là rứa của phương Tây nhằm giành lại ảnh hưởng tại Syria, củng cố vị thế vững chắc hơn khi các bên độ giải pháp chính trị, đồng thời gây sức ép buộc chính quyền Assad kết thúc dùng khí giới hóa học".
Trong những ngày đầu cuộc nội chiến, Mỹ tích cực với sáng kiến "Những người bạn của Syria", sau đó hỗ trợ tài chính cho các nhóm ôn hòa trong phe nổi dậy chống chính quyền Tổng thống Assad. Nhưng, trước sự trỗi dậy của IS và xu hướng cực đoan hóa của nhiều nhóm nổi dậy, Washington đã phải chấp thuận Syria là vùng đất không dễ để rút ra khi đã lún vào quá sâu.
"Washington rất lo ngại thay thế Assad sẽ là một tổ chức Hồi giáo cực đoan. Ưu tiên của Mỹ hiện là diệt hoàn toàn IS. Mỹ và các đồng minh đã ưng sự tồn tại của chính quyền Assad là điều không thể tránh khỏi", giáo sư Ian Hobbs, trưởng khoa Chính trị toàn cầu từ Đại học Newcastle, nhận định.
Vài năm qua, Mỹ đã huấn luyện và vũ trang cho YPG. Với sự yểm trợ của liên quân, YPG đã đánh tan IS tại vùng Đông Bắc và hiện kiểm soát tới 25% bờ cõi Syria. Ông Hobbs nhận định Mỹ sẽ gây sức ép để bảo đảm vùng tự trị cho người Kurd tại Syria. duyệt y YPG, Mỹ muốn kìm nén Iran và chính quyền Tổng thống Assad, song song ngăn chặn IS mở mang hoạt động vào Iraq.
Trong bối cảnh Nga và đồng minh Assad giành được nhiều thắng lợi quân sự quan trọng, CNN nhận định thách thức thực thụ chờ Moscow đó là quãng một giải pháp chính trị cho nhà nước hiện bị chia năm xẻ bảy với hàng chục tổ chức quân sự lớn nhỏ hiện diện, song song tránh sa lầy tại Syria như cái cách Liên Xô từng mắc phải hồi thập niên 80 tại Afghanistan.
"Assad và Moscow có những dị biệt về ngày mai cho Syria. Trong khi Assad nuôi hy vọng thiết lập lại quyền lực tuyệt đối trong quá cố, Moscow nhận định rất khó để các đảng khác hài lòng Assad như thủ lĩnh vô thượng sau những gì đã xảy ra trong 7 năm qua", giáo sư Kenny Roberts, giám đốc chương trình Nghiên cứu An ninh Oxford, nhận xét.
|
Nga đã phải ngược xuôi hỗ tương với các bên có ảnh hưởng lớn nhất trên chiến trường Syria, tạo ra các "vùng giảm găng tay", nơi chiến sự tạm ngừng để tránh leo thang xung đột. duyệt y các hội nghị hòa bình ở Astana, Geneva, Sochi và mới đây là cuộc họp 3 bên Nga - Iran - Thổ Nhĩ Kỳ ở Ankara, Moscow bước đầu đã mở đường cho một giải pháp ưng được ở Syria: chính phủ liên hợp san sẻ quyền lực và Assad tiếp tục tại vị.
Nhưng Nga không thể một tay sắp đặt cục diện bàn cờ Syria, bởi tất thảy các cường quốc liên hệ đều có chỗ đứng vững chắc, duyệt hiện diện của các lực lượng quân sự trên mặt trận. Ngay cả các đối tác hiện tại của Nga như Iran và Thổ Nhĩ Kỳ cũng có những ích lợi và tâm tính rất riêng biệt, về lâu dài, có thể trái ngược với ích của Nga và chính quyền Assad.
Thổ Nhĩ Kỳ là một cường quốc khu vực có ảnh hưởng lớn tại Syria. Thổ Nhĩ Kỳ có lợi thế nằm sát biên cương Syria, nước này đứng sau các lực lượng vũ trang nổi dậy, mà mạnh nhất là FSA, Jaysh al-Islam và Ahrar al-Sham. Ankara muốn giành quyền kiểm soát bờ Tây sông Euphrates và tạo không gian sinh sống cho người Hồi giáo dòng Sunni, để hàng triệu người Sunni hiện tị nạn tại Thổ Nhĩ Kỳ trở về Syria.
Trong khi đó, Iran hiện diện tại Syria phê chuẩn các nhóm vũ trang Shia, mạnh nhất là Hezbollah, hiện kiểm soát khu vực phía Tây Syria. Tehran muốn được tiếp cận hành lanh chuyên chở thông tỏ từ Iraq tới Lebanon, để bảo đảm con đường tiếp vận liên tiếp cho Hezbollah ở Lebanon, gây sức ép lên Israel.
0 nhận xét:
Đăng nhận xét